نکات ایمنی مواد شیمیایی معمول در آزمایشگاه ها

دستور العمل تهیه محلولهای مادر
دستور العمل تهیه محلول های مادر ( استوک )
آذر ۲۸, ۱۳۹۶
نمایش همه
نکات ایمنی مواد شیمیایی

هیدروکسید پتاسیم و هیدروکسید سدیم

اشکال مصرف: مواد شیمیایی واسطه ای، بازکننده های فاضلاب، از بین برنده رنگ نقاشی، محلول قلیایی فوی کربنات سدیم، محلول قلیایی فوی کربنات پتاسیم.
اثرات: خورنده قوی، جامد آن در حضور آب می سوزاند

اثرات سمی:
1- پوست: به کندی نفوذ می کند و ضایعه فقط در صورت تماس طولانی حادث می شود. در این حالت پوست نرم می شود و نکروز اتفاق می افتد.

2- چشم: محلولهای غلیظ و جامد آن قرنیه را به سهولت از بین می برد. چنانچه خورده شود مخاط حفره دهام متلاشی می شود. درد شدید، استفراغ، اسهال و درد شکم، رنگ پریدگی، کاهش فشار خون و شوک شدید، امکان سوراخ شدن معده یا اثنی عشر و پریتونیت (ورم صفاق) به بار می آورد. شوک دستگاه گردش خون باعث مرگ 25 درصد افرادی می شود که قلیایی غلیظ بخورند.

درمان مسمومیت:
پوست: پوست را آنقدر با آب می شوییم که دیگر لیز نباشد. سپس با مواد نرم کننده پانسمان می کنیم.
چشم: چشمها را با آب یا بهتر است با سرم نمکی به مدت 60-30 دقیقه شستشوی فوری و مداوم می دهیم.
خوراکی: با خوراندن فوری آب فراوان یا شیر، قلیایی را رقیق می کنیم و اجازه می دهیم فرد ازادانه استفراغ کند، سپس سرکه یا آب لیموی رقیق استفاده می شود. نرم کننده ها مانند شیر، تخم مرغ ، روغن زیتون بکار می روند.

راهنمای شناسایی : استفراغ به شدت قلیایی است یا نمونه آن در لمس شبیه صابون است.

 

 

ایزو-پروپیل الکل (Iso-Propyl Alcohol )

اسامی دیگر: 2- پروپانول (Propanol ) ; دی متیل کاربینول (Dimethylcarbinol )
اشکال مصرف: به عنوان حلال عطرها و در محلولهای خاص پوست بکار می رود.
جذب و دفع: از تمام راه ها جذب می شود ولی جذب آن از راه پوست کند است. در بافتها اکسسید می شود و به استن تبدیل می گردد.
اثرات سمی: استنشاق آن ممکن است برونشیت و زکام ایجاد کند.خوردن آن باعث تولید استون زیاد در خون و در ادرار می گردد. سرگیجه، برافروختگی صورت، کاهش فشار خون، ناهماهنگی انقباضات عضلانی که به اغما و ضایعه کبد منجر می شود از عوارض آن است. مسمومیت حاد آن دو برابر الکل اتیلیک است.

درمان مسمومیت: خوراکی: شستشوی فوری معده، گرم نگه داشتن بیمار، بقیه معالجه مانند اتانول و استون است.
راهنمای شناسایی: مایع بی رنگی است. اگر آن را با محلول سولفات مرکوریک گرم کنند رسوب سفید یا زرد تولید می کند. اگر با اسید کرومیک (یا اسید سولفوریک و دی کرومات) گرم کنند به استون تبدیل می شود. در این صورت اگر یک قرص معرف استون (Asetest) را خیس کنیم و وارد لوله کنیم به رنگ بنفش در می آید.

 

 

اتانول (Ethanol )

اسامی دیگر: الکل اتیلیک، الکل دانه (Grain alcohol )
اثرات: موجب تضعیف دستگاه عصبی مرکزی می گردد. محرک بافتها و مدر است. تماس بیش از اندازه با پوست موجب سردرد می گردد.
جذب و دفع: از تمام راه ها جذب می شود ولی جذب آن از راه معده کم است. روده کوچک 80 درصد یا بیشتر مقدار خورده شده را جذب می کند. کمتر از 10 درصد بی تغییر از راه ادرار دفع می گردد. در بافتها به سرعت منتشر می شود و در حدود 8 گرم در ساعت اکسید شده و به انیدرید کربنیک تبدیل می گردد.

اثرات سمی: بستگی به مقدار مصرف الکل دارد. در صورتی که مقدار جذب شده بیش از مقدار اکسید شده باشد میزان آن در بافتها بالا می رود. تهوع و استفراغ و سرگیجه، لکنت زبان، گشادی مردمکها، صورت برافروخته از علایم آن است. اختلال در تطابق حرکات عضلانی، هذیان گویی، بیخوابی ایجاد می کند. در حالات شدید باعث اختلالات تنفسی می گردد. در این حالت مسموم دچار اسید و زمی گردد و کلاپس عروقی و اغما حادث می شود. مسمومیت مزمن (الکلیسم) منجر به تشمع کبدی واویتامینوز و ورم مخاط معده و روده می گردد.

درمان مسمومیت: در حالات استعمال زیاد، معده راد با بیکربنات یا نیترات 1 درصد شستشو می دهیم و بیمار را در یک محیط گرم و آرام بستری می کنیم. برای رفع خیز مغذی در حدود 50 سانتی متر مکعب از محلول 50 درصد سوکروز در سیاهرگ تزریق می کنیم به علاوه به بیمار اکسیژن و تنفس مصنوعی می دهیم. و هر دو ساعت یکبار 2 گرم بیکربنات سدیم در 250 میلی لیتر آب به بیمار می خورانیم. در این بیماران مسکن ممنوع و  آمپول مرفین خطرناک است.
راهنمای شناسایی: بوی دهان. چنانچه میزان الکل خون یک در هزار یا بیشتر باشد مسمومیت برقرار است. نمونه تقطیر شده آن با اسید دی کرومیک پس از گرم کردن، استالدهید تولید می کند و اگر با ید و پتاس گرما داده شود یدوفرم تولید می کند.

 

منتول (Menthol)

اسامی دیگر: هگزا هیدروتیمول (Hexahydrothymol)
اثرات: مضعف دستگاه عصبی مرکزی، ضد درد و ضدعفونی کننده است.
اثرات سمی: در اشخاص حساس تولید اگزما با خارش شدید می کند. خوردن آن درد شکم و استفراغ تولید می کند. گیچی، برافروختگی صورت و کند شدن تنفس عارض می شود. عضلات شل یا سفت می شوند. آفازی حرکتی، قطع ترشح ادرار پیش می آید. به ندرت کشنده است.
درمان مسمومیت: شستشوی معده و دادن مسهل نمکی (سولفات سدیم 30 گرم در 250 سانتی متر مکعب آب). مایعات فراوان به بیمار خورانده می شود. گرم نگه داشتن مریض و در صورت اشکال در تنفس دادن تنفس مصنوعی، از خوراندن روغنها خودداری شود.

راهنمای شناسایی: بوی مخصوص و مزه نعناع دارد. در دمای 43-41 درجه سانتی گراد ذوب می شود .

 

 

کلروفرم (Chloroform)

اثرات: خواب آور قوی است. پوست و غشاهای مخاطی را اندکی تحریک می کند. بر روی سلولهای کبدی و لوله اه یادراری و قلب تاثیر می گذارد.
جذب و دفع: از بافت پوششی ششها به راحتی و به سرعت جذب و از همین راه هم دفع می گردد. در بافتهای بدن مختصرا تجزیه می گردد.
اثرات سمی: تماس طولانی آن با پوست ایجاد درد و قرمزی و تاولهای خارشدار می کند. خوردن کلروفورم باعث سوختگی مخاط دهان و مری و معده می گردد. استفراغ و کلاپس گردش خون حادث می شود و ممکن است فیبریلاسیون بطنی ایجاد کند. استنشاق کلروفورم باعث بروز حالت هیجان و بیهوشی و توقف تنفس می گردد. بعلاوه ایجاد بی نظمی قلبی می کند. میوکارد قلب را نسبت به آدرنالین حساس می کند. ضایعات دیررس کبدی بر اثر مسمومیت با کلروفورم ممکن است موجب اغما گردد و مواد رنگی صفرا در ادرار دیده می شود. اوره خون نیز بالا می رود. کلروفورم ایجاد عادت می کند و استنشاق مکرر و مرتب آن باعث بی تابی، تحریک پذیری، ناهماهنگی کار عضلات، خواب آلودگی و اختلالات مغذی می گردد. مقدار کشنده خوراکی این ماده در حدود 15-10 سانتیمتر مکعب و مقدار کشنده استنشاقی آن 40 سانتیمتر مکعب است.
درمان مسمومیت: برای رفع این حالات دادن اکسیژن و تنفس مصنوعی لازم است. غذا باید پر هیدرات کربن و کم چربی باشد. بعلاوه 10 سانتیمتر مکعب گلوکونات کلسیم 10% در سیاهرگ تزریق می گردد. برای کاهش فشار خون 20 میلی گرم متوگزانتین در سیاهرگ تزریق می گردد. استعمال آدرنالین ممنوع است. برای رفع فیبریلاسیون بطنی 100 میلی گرم پروکائین آمید در سیاهرگ تزریق می گردد و برای حفاظت کبد به تزریق سسیاهرگی یا عضلانی ویتامین B کمپلکس مبادرت می شود.

راهنمای شناسایی: چنانچه کمی کلروفرم را با آنیلین و پتاس الکلی گرم کنیم واکنش ایزونیتریل می دهد. گرم کردن کلروفرم در حمام بن ماری با سود 2% و پیریدین سبب می شود که در لایه پیریدین رنگ قرمز ظاهر شود.

 

 

اسید استیک (Actic acid)

اثرات سمی: قسمتهای سمی پوست و مخاطها در اثر تماس با این ماده کنده می شوند و در نتیجه ایجاد شوک می کند. از دیگر اثرات آن شامل ورم ششها، هموگلوبینوری و ضایعات لوله های ادراری است. استنشاق بخار اسید استیک غلیظ ایجاد تحریک مغذی به طریق انعکاسی می کند.

درمان مسمومیت:
1- در صورت استنشاق: استنشاق زیاد آمونیاک یا آئروسل بیکربنات سدیم. اثرهای حالت استنشاقی کم است مگر آنکه بیمار زیاد در معرض آن قرار گرفته باشد.

2- در صورت آلودگی پوست : لباس آلوده را بیدرنگ بیرون آورده و ناحیه آلوده بدن را با آب به دقت می شویند سپس پارچه آغشته به بیکربنات سدیم را بیدرنگ به مدت نیم ساعت در محل قرمز شده می گذارند. پس از آن از یک پماد نرم کننده استفاده می شود.

3- در صورت خودن: در صورت امکان مقادیر زیادی آب آهک به بیمار می دهیم و دهان او را با آب آهک می شوئیم. در صورتیکه ضایعه بسیار شدید نباشد با مقدار زیاد آب آهک معده را شستشو می دهیم و کمی صبر می دهیم که این ماده مدتی در معده بماند. در صورتیکه ماده خورده شود و مدت زیادی در معده بماند باید به بیمار شیر، تخم مرغ و آب آهک داد. برای تسکین درد و جلوگیری از شوک، 10 میلی گرم مرفین تزری قزیر جلدی مفید است.

راهنمای شناسایی: این ماده دارای بوی مخصوصی است. استفراغ محتوای معده پس از شستشو اسیدی است. چنانچه روی نمونه ای از محتوای معده قطره ای نیترات لانتانوم و یک قطره ید و قطره ای آمونیاک برییم از رنگ آبی گرفته تا آبی مایل به قهوه ای ایجاد می شود.

 

 

استون (Acetone)

اسامی دیگر: دی متیل کتون (Dimethyl Ketone)، 2- پروپانون (2-Propanone)
موارد استعمال: بعنوان حلال، پاک کننده لاک ناخن و چسباننده مواد پلاستیک کاربرد دارد.
اثرات : ماده ایست محرک و خواب آور و چربیهای پوست را از بین می برد و تحریک و عفونت بعدی را ممکن می سازد.
جذب و دفع: از تمام راه ها جذب و از طریق تنفس و کلیه دفع می گردد. دوره کمون آن پس از استنشاق 12 ساعت است.
اثرات سمی: تحریک غشای مخاطی، ایجاد سردرد و هیجان و خستگی که منجر به خواب می شود. حالتهای شدید ان همراه با تهوع و استفراغ است. حداقل مقدار کشنده آن از طریق خوراکی 75 سانتی متر مکعب است.
درمان مسمومیت:

1- در صورت استنشاق: بیمار ار فورا در معرض هوای آزاد قرار می دهیم. اگر مسمومیت خفیف باشد به سرعت بهبود می یابد.به بیماران بیهوش، استراحت کامل و برای درمان اختلالات تنفسی آنها ، اکسیژن و تنفس مصنوعی می دهیم.

2- در صورت خودن : در این حالت معده را شستشو می دهیم و قهوه غلیظ از راه دهان یا مقعد تجویز می کنیم. استعمال مواد روغنی ممنوع است. بعلاوه انفوزیون درون سیاهرگی لاکتات سدیم (6/1 مول) و جهت درمان ضعف تنفسی تزریق 150 میلی گرم آمیفنازول بطور آهسته به مدت بیش از نیم ساعت در سیاهرگ مفید است.

راهنمای شناسایی: نفس بیمار دارای بوی مخصوص است و ادرار با قرصهای Acetest یا نیتروپروسید دارای واکنش استونی است.

 

 

اکسیدهای ازت (Nitrogen oxides)

اشکال مصرف: از اثر دادن مواد احیا کننده بر اسید نیتریک، در نیتراسیون و تمیز کردن فلزات با اسید و جوشکاری تولید می شوند.
اثرات: چشمها و راههای تنفسی را به شدت تحریک می کنند و تشکیل مت هموگلوبین را سبب می گردد.
اثرات سمی: قرار گرفتن در معرض بخار آن توید رنگ زرد قهوه ای در پوست، مو و دندانها و ایجاد ذخم می کند. ورم ملتحمه، خیز پلکها، زخم قرنیه، احساس سوزش و خفگی در گلو و سینه، سرفه شدید و خلط زرد یا خون آلود از عوارض است. زمان کمون آن 5 تا 12 ساعت است و پس از آن تنگی نفس، سرفه شدید و کبودی رنگ دیده می شود. گاهی تنگی نفس، کبودی، استفراغ، سرگیجه، خواب آلودگی و ضعف به بیهوشی بدون خیز ششی منجر می گردد ولی مت هموگلوبینمی وجود دارد. غلظتهای زیاد گاز سبب خفگی آنی، تشنج و فلج تنفسی می شود.

درمان مسمومیت: استراحت کامل مسموم تا 24 ساعت، استنشاق بخور بیکربنات سدیم (5 درصد). استنشاق اکسیژن با فشار و تزریق 250 میلی گرم آمینوفیلین در سیاهرگ یا 500 میلی گرم در عضله تا از خیز ششی جلوگیری شود. مرفین نباید تزریق شود.

راهنمای شناسایی: بوی مخصوص و بخارهای قهوه ای رنگ دارد. عبور دادن ان از اسید سولفانیلیک رنگ قرمز ایجاد می کند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *